Menu
Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

Agenda eendaags

Lezing Connie van Loon over haar boek 'Gratenpakhuis'. Opgroeien in Leiden

19 jan 2026 - 'Wat wil je erop? Ik heb alleen knarskaas'.'Dat grapje maakt mama aan het einde van de week. Dan is de appelstroop op, net als de gestampte muisjes en de Choba. Even later kruip ik met een dubbelgeklapte boterham met suiker op mijn plekje onder de kachelpijp.' Jaren vijftig van de vorige eeuw. Conny wordt geboren als nummer acht in een groot gezin in hartje Leiden, op een onbewoonbaar verklaard bovenhuis tegenover de Wollen Dekenfabriek van Zaalberg. Vader werkt niet, tussen broers en zussen is er nauwelijks contact. Thuis zijn er ruzies, wordt gepest, heerst afstandelijkheid. Uitzichtloze armoede, gebrek aan kleding en gezonde voeding bedrukken het dagelijks bestaan. Conny groeit op in een wereld waarin armoede een stigma is en een vrijbrief voor uitsluiting. Enige lichtpunt, haar steun en toeverlaat, is haar lieve, onverschrokken moeder. Maar van jongs af aan wil Conny zich ontwikkelen, ontsnappen aan haar leefomgeving, een beter leven bevechten. Zelfs al komt er een moment dat ze tegen de wil van haar moeder in moet gaan. De auteur laat de wereld zien door de ogen van een kind dat zich verbaast over de keuzes van volwassenen. Ze beschrijft - indringend, maar vooral ook meeslepend en onweerstaanbaar humoristisch - haar leven, haar strijd en haar overwinning. Conny van Loon beschrijft heel gedetailleerd de buurt waar ze opgroeit, de winkels op de Hogewoerd en de Kraaierstraat, en gebeurtenissen in de stad. Oudere Leidenaren zullen veel herkennen; de jongere generatie zal dit verhaal een schokkend getuigenverslag vinden.   Link: Lezing Connie van Loon over haar boek 'Gratenpakhuis. Opgroeien in Leiden in de jaren zestig'

Lezing Varen langs de Limes Werelderfgoed

19 jan 2026 - “Varen langs de Limes Werelderfgoed”  Door Thom Hazenberg, coördinator bescherming en onderzoek van de Nederlandse Limes Samenwerking. Zoals Romeinse handelaren gewoon waren, zo neemt Hazenberg de toehoorders mee opeen Romeinse platbodem van het type ‘Zwammerdam’ vanaf de Noordzee naar de hedendaagse Duitse grens. Het schip vaart van castellum naar castellum door het Romeinse landschap met wegen, kades, havens, stadjes en dorpen, tempels en begraafplaatsen. Onderweg is de tijd om te horen over bekende  archeologen, hun grootste ontdekkingen en topvondsten en de vele Limes–attracties, waar bezoekers welkom zijn om het Limes Werelderfgoed zelf te  beleven. Dus hierbij de oproep: aan boord voor de Limesvaart! Wijkcentrum Swaenswijk Jongkindt Coninkstraat 2b. Alphen aan den Rijn De lezing start om 14:00 uur en duurt tot 16:00 uur, toegang kost € 5,00, dit is inclusief twee koffie/thee.

Lisse en het onderwijs in de jaren van 1940 tot 1970

20 jan 2026 - Op dinsdag 20 januari 2026 om 20.00 uur organiseert de Vereniging Oud Lisse opnieuw een lezing over de geschiedenis van het onderwijs in Lisse. Ditmaal neemt Liesbeth Brouwer het publiek mee in het verhaal van de Lisser scholen van 1940 tot eind jaren zestig. De eerste lezing, gehouden in mei 2025, ging over de basisscholen in Lisse vanaf de 19e eeuw tot kort na de Tweede Wereldoorlog. Nu sluit Liesbeth daarop aan en richt zij zich op een periode waarin Nederland – en ook Lisse – sterk veranderde. De oorlogsjaren, de opbouwperiode die daarop volgde en de grote bevolkingsgroei hadden gevolgen voor het onderwijs. Onderwijs in beweging In de decennia na 1940 ontstond een diverser en moderner onderwijslandschap. Schoolgebouwen werden uitgebreid of nieuw gebouwd, klassen stroomden vol en steeds meer kinderen kregen toegang tot vervolgonderwijs. Ook in Lisse waren er belangrijke ontwikkelingen: De oprichting van de School met de Bijbel – een initiatief dat uniek was in Nederland. De groei van het beroepsonderwijs, waaronder de huishoudschool, die voor veel meisjes een nieuwe, vaak praktische opleidingsrichting bood. De  invloed van de verzuiling, die zorgde voor gescheiden schooltypen, eigen besturen en eigen schoolgebouwen. Een geïnteresseerde verteller Hoewel Liesbeth Brouwer zelf niet beroepsmatig in het onderwijs werkzaam was, volgt zij de ontwikkelingen in het onderwijs al jaren met belangstelling. Zij is bovendien een vertrouwd gezicht binnen de vereniging als redactielid van het Nieuwsblad van de VOL.  Praktische informatie: Locatie: De Vergulde Zwaan, 1e Havendwarsstraat 4, Lisse Inloop: 19.30 uur Aanvang: 20.00 uur Toegang: Gratis voor leden van de Vereniging Oud Lisse; niet-leden betalen € 5,00 entree. Aanmelden verplicht: gebruik deze LINK  (vol = vol)  

Cursus stamboomonderzoek in Oegstgeest

21 jan 2026 - De cursus genealogie voor beginners vindt plaats in Oegstgeest op woensdagochtend van 10.00 tot 12.00 uur en bestaat uit 4 bijeenkomsten op 21 januari, 28 januari, 4 februari een 11 februari 2026. We kunnen ook zelf op onderzoek uitgaan en onze voorouders opsporen. Vroeger moest je daarvoor naar archiefdiensten, vaak in verschillende regio's. Tegenwoordig zijn veel gegevens op internet beschikbaar. In deze cursus zet je de eerste stappen om die te vinden. Met welke informatie begin je, hoe zoek je die op en hoe kun je de gevonden gegevens bewaren? We behandelen o.a. de burgerlijke stand, de bevolkingsregisters, de kerkelijke informatie uit vroeger eeuwen en andere bronnen. Allerlei praktijkvoorbeelden passeren daarbij de revue.  Deze cursus wordt gehouden in de Bibliotheek van Oegstgeest en opgave is mogelijk via de Volksuniversiteit van Oegstgeest in samenwerking met de Bibliotheek van Oegstgeest en de NGV afd. Rijnland & Kennemerland De kosten van deze cursus bedragen € 70,00.

Openbaarheidsdag

22 jan 2026 - Elk jaar worden nieuwe archiefstukken openbaar. Dat zijn stukken die nog niet eerder te zien waren en waarvan de inhoud nog onbekend was. In het volgende Erfgoedcafé op donderdag 8 januari 2026 viert Erfgoed Leiden en Omstreken samen met u Openbaarheidsdag. Archieven zijn namelijk van én voor iedereen. Locatie: Bestuurscentrum te Voorhout. Erfgoed Leiden en Omstreken beheert naast archieven uit Leiden ook archieven van veel andere gemeenten. Dit jaar staat gemeente Teylingen centraal. Op 1 januari 2006 is deze gemeente ontstaan door samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond. Nu – 20 jaar later – worden de archiefstukken daarvan openbaar. Cor de Graaf, gemeentearchivaris van Teylingen, licht deze stukken toe. Namens de initiatiefnemers vertelt Emiel van der Hoeven meer over het digitaliseren van de meer dan 100.000 krantenpagina’s van gemeente Teylingen. André van Noort, bestuurslid van Warmelda, toont een film waarin historische beelden van Teylingen door middel van AI ‘tot leven’ komen. De aanwezigheid van de burgemeester van Teylingen, Carla Breuer, maakt de avond extra bijzonder. U bent van harte uitgenodigd. PROGRAMMA 16.45 – 17.00 uur | Inloop 17.00 – 17.05 uur | Welkom Wilbert Hettinga, voorzitter van Erfgoedcafé Leiden 17.05 – 17.15 uur | Elsbeth Koek, wethouder van Teylingen 17.15 – 17.25 uur | Film: Historische beelden tot leven André van Noort, bestuurslid van Warmelda 17.25 – 17.40 uur | Openbaarheidsdag 2026 Cor de Graaf, gemeentearchivaris van Teylingen 17.40 – 17.55 uur | Historische kranten vanuit je luie stoel Emiel van der Hoeven, namens de initiatiefnemers 17.55 – 18.00 uur | Zeepkist Hebt u iets voor de Zeepkist, meld dit via erfgoedcafeleiden@gmail.com. De spelregels vindt u op de website van het Erfgoedcafé Leiden 18.00 – 19.00 uur | Napraten onder het genot van een drankje en hapje, aangeboden door Erfgoed Leiden en Omstreken Susan Suèr van Erfgoed Leiden en Omstreken is deze middag dagvoorzitter. Aanmelden verplicht Het Erfgoedcafé vindt plaats op donderdag 8 januari vanaf 16.45 uur in het gemeentehuis van Teylingen, Raadhuisplein 1 in Voorhout. De toegang is gratis, maar aanmelden is verplicht via erfgoedcafeleiden@gmail.com (met vermelding van aantal personen).  Bent u verhinderd? Wanneer u zich aanmeldt, rekenen we op uw komst. Het aantal plekken voor dit Erfgoedcafé is beperkt. We merken dat het regelmatig voorkomt dat bezoekers zich aanmelden, maar toch niet komen. Daardoor moeten we op sommige locaties mensen teleurstellen omdat het Erfgoedcafé volgeboekt is, terwijl er uiteindelijk plekken over blijven. Dus kunt u bij nader inzien toch niet aanwezig zijn, meld u dan af via het contactformulier van Erfgoedcafé Leiden. Zo kunnen we anderen blij maken met uw plek.  

Historische wandeling door het centrum van Alphen aan den Rijn

7 feb 2026 - Leer Alphen aan den Rijn eens op een andere manier kennen. Tijdens een wandeling of fietstocht met een stadsgids kijk je op een andere manier naar je woonplaats. Stadsgidsen van de Historische Vereniging leiden u door het centrum van de stad en langs de oevers van de Oude Rijn. Onderweg vertellen zij over de geschiedenis van de bewoners, de bebouwing en de bedrijvigheid door de eeuwen heen. Zo’n wandeling kan in tijd variëren al naar gelang de samenstelling en interesses van de groep. Ruime aandacht zal worden besteed aan uw wensen en vragen tijdens deze tocht. Een minimum aantal deelnemers is niet vereist, wat betekent dat de stadswandeling altijd doorgaat. Op verzoek kan er ook een wandeling worden aangeboden in de Engelse taal. Praktische informatie wandeling eerste zaterdag van de maand: Dit is een maandelijkse wandeling. deze wandeling is het gehele jaar op de eerste zaterdag van de maand, vertrektijd 11.00 uur. Aanmelden kan bij Ria Langeveld-Turkenburg, tel. 0172-475265, maar is niet verplicht. Start- en eindpunt: Gebouw De Vergulde Wagen van de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn, Van Boetzelaerstraat 48, 2406 BG Alphen aan den Rijn (schuin tegenover de Hema). 

Lezing Jutta Chorus over de geschiedenis van de Menkenfabriek

11 feb 2026 - Zestien was de opa van Jutta Chorus toen hij in 1915 melk ging ophalen bij boeren in de buurt. Tegen de tijd dat Jutta werd geboren reed hij in een Mercedes en rookte hij dikke sigaren. Dit bijna Amerikaanse familieverhaal van armoe naar rijkdom speelt zich af tegen de wonderbaarlijke geschiedenis van de melkproductie in Nederland. Grootvader Leen Menken bracht met 'Melk is goed voor elk' de zuiveldrank aan de man en was de laatste particuliere melkproducent in Nederland.  Via gesprekken met familieleden, herinneringen van haar opa Leen en archiefonderzoek reconstrueerde Chorus de opkomst en de nadagen van het familiebedrijf. Link: Lezing Jutta Chorus over de geschiedenis van de Menkenfabriek

Tussen rebellie en rechtspraak - levens aan de rafelranden van de geschiedenis

17 feb 2026 - De spreekster Tanja Wassenberg is cultuurhistoricus en gespecialiseerd in vergeten levens uit het verleden. Ze brengt mensen tot leven die vaak buiten de schijnwerpers bleven, maar die juist veel te vertellen hebben over hun tijd. Kwaadaardig – een etiket vol moreel oordeel en sociale veroordeling. Maar wie bepaalt dat? En wat blijft er over als je voorbij dat oordeel kijkt? In Quaataardige vrouwen in de achttiende eeuw. Rebelse zielen van slachtoffer tot dader reconstrueert cultuurhistoricus Tanja Wassenberg de levens van vrouwen die terechtkwamen in rechtbanken, kerkers, schandpalen en tuchthuizen. Het gaat om vrouwen die moorden pleegden, bedrogen, zich verzetten – en soms gewoon geen lieverdjes waren. Velen groeiden op in armoede of beklemmende familieomstandigheden, met nauwelijks ruimte om te ontsnappen. Anderen kozen bewust voor conflict, grensoverschrijding, hebzucht en eigen belang. Hun levensverhalen zijn rauw, menselijk en herkenbaar, en werpen licht op moraal, rechtspraak en overleven in een tijd vol sociale veranderingen. In deze lezing worden de morele schaduwzones en schrijnende keuzes zichtbaar van vrouwen die zich – gewild of ongewild – buiten de regels plaatsten. Aan de hand van archiefstukken en persoonlijke verhalen werpt Tanja Wassenberg een nieuw licht op de complexiteit van vrouwelijk handelen in een tijd van grote maatschappelijke veranderingen. Ze toont hoe dun de lijn was tussen overleven en misdaad, tussen moreel falen en verzet, en maakt duidelijk waarom juist ook de minder fraaie kanten van het verleden onmisbaar zijn voor ons begrip van familiegeschiedenis. Een lezing die schuurt en prikkelt. Zowel leden van de NGV als belangstellende niet-leden zijn van harte welkom. De toegang is gratis toegankelijk en wordt gehouden in het Dorpscentrum Oegstgeest, Lijtweg 9 te Oegstgeest.  De zaal gaat open om 19:15 uur en de lezing begint om 20:00 uur en duurt tot uiterlijk 22:00 uur. Tussen 19:15 uur en 20:00 uur staan er vrijwilligers voor u klaar om vragen te beantwooorden over genealogische onderwerpen. Tevens is er een leestafel waar u boeken over geschiedenis en genealogie kunt brengen, lenen of terug brengen.

Jan van Hout Salon: 16e eeuwse blokbouwconstructies

19 feb 2026 - De percelen van een bouwblok zijn in het Leiden van de late middeleeuwen heel nauwkeurig te reconstrueren dankzij het rijke Leidse archiefmateriaal van Jan van Hout en de inzet van moderne hulpmiddelen. Hierdoor kunnen wij precies bepalen wie er waar woonde eind 16e eeuw en later en wie de eigenaren waren. Dit is uniek voor de Lage Landen.   In deze Jan van Hout Salon vertelt Martin Hooymans hoe het Historisch Leiden In Kaart daarbij te werk gaat. Hij legt haarfijn uit van welke methodes daarbij gebruik wordt gemaakt waaronder  ?de meetlat methode? en ?de truuk met de 2 punaises en 1 touwtje?.   Na afloop van zijn presentatie is er gelegenheid tot discussie en vragen met als doel het onderzoek op een hoger plan te brengen.   De Historische Salons gaan over onderwerpen die nog niet zijn uitgekristalliseerd en zijn voor iedereen (gratis) toegankelijk. Het maximum aantal deelnemers is beperkt tot 20.   Link: Jan van Hout Salon: 16e eeuwse blokbouwconstructies

Lezing Arlette Kouwenhoven over het leven van Philipp Franz von Siebold

30 mrt 2026 - Ontsluiting van het rijke Siebold-familiearchief in het Duitse Schlüchtern, heeft een schat aan persoonlijke brieven en documenten gebracht. Hiermee kon eindelijk eens een evenwichtig beeld van Philipp Franz von Siebold worden geschetst. Hij was meer dan de egocentrische en soms nare man, zoals hij vaak wordt beschreven. En laten we niet vergeten dat het juist een lefgozer was die men zocht voor de moeilijke taak om in een gesloten land met amper bewegingsvrijheid voor buitenlanders, onderzoek te doen naar alle aspecten van dat nog grotendeels onbekende rijk.  Siebold vervulde die taak met grote passie, creativiteit en genialiteit, maar werd desondanks verraden, gearresteerd en verbannen. Toch was de oogst van zes jaar werk als arts en onderzoeker groot, de impact enorm. Japanners erkennen Siebolds erfenis; wij Nederlanders hebben nog wat te leren. In haar lezing op 30 maart licht Arlette Kouwenhoven wat tipjes van de sluier en breekt zij een lans voor een eerlijke kijk op de erfenis van deze bijzondere man. Link: Lezing Arlette Kouwenhoven over het leven van Philipp Franz von Siebold

Volgende

Agenda meerdaags

Tentoonsteling De Achterweg – van zandweg naar woonwijk

1 jan t/m 15 mrt 2026 - De Achterweg behoort tot de oudste structuren van Lisse. Ooit begonnen als een eenvoudige zandweg door het landschap, groeide deze route uit tot een plek waar wonen, werken en bollenteelt samenkwamen. In deze tentoonstelling wordt de ontwikkeling van de Achterweg inzichtelijk gemaakt: van vroeg gebruik in het landschap, via bebouwing langs de weg, tot de bloembollenbedrijven en families die hier hun stempel drukten op Lisse. Aan de hand van historische kaarten, foto’s, documenten en persoonlijke verhalen maakt u kennis met onder meer: De ontstaansgeschiedenis van de Achterweg en haar betekenis voor Lisse. De bebouwing die langs de weg verrees, van buitenplaatsen tot woonhuizen. Bekende bollenfamilies die zich hier vestigden, zoals Vreeburg, Lefeber, De Vroomen en Van der Salm. Veranderingen in gebruik en functie van het gebied in de 19de en 20ste eeuw. De tentoonstelling laat zien hoe lokale geschiedenis, landschap en ondernemerschap met elkaar verweven zijn, herkenbaar, verrassend en dichtbij. Praktische informatie: Locatie: Museum De Zwarte Tulp, Grachtweg 2a, Lisse Periode: t/m 15 maart 2026 Openingstijden: Dinsdag t/m donderdag 13.00–17.00 uur Vrijdag t/m zondag 11.00–17.00 uur Museumkaart geldig  

Meesterlijk Mysterie - Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot

11 okt 2025 t/m 8 mrt 2026 - Emotie, verstilling en melancholie. Fenomenaal geschilderd. Maar door wie? Dat weet niemand. In de tentoonstelling Meesterlijk Mysterie - Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot leer je deze anonieme tijdgenoot van Rembrandt kennen: Meester I.S. De intieme schilderijen zijn meesterlijk geschilderd, vol detail en psychologische diepgang. Museum De Lakenhal brengt, samen met Serlachius Museum in Finland, de schilderijen van Meester I.S. uit internationale en particuliere collecties voor het eerst bij elkaar. Ze worden getoond naast werk van tijdgenoten Rembrandt, Gerrit Dou en Jan Lievens. Ontdek het geheimzinnige verhaal van een groot kunstenaar, wiens naam onbekend bleef. De tentoonstelling is te zien van 11 oktober 2025 t/m 8 maart 2026.

Tentoonstelling Kunstenaarsdorpen Muze met zes gezichten

21 sep 2025 t/m 18 jan 2026 - Vanaf zondag 21 september 2025 is in het Katwijks Museum een nieuwe tentoonstelling te zien, Kunstenaarsdorpen Muze met zes gezichten. Het is opnieuw een bijzondere tentoonstelling, omdat zij niet alleen schilderijen, gouaches en tekeningen toont over Katwijk, maar ook over nog vijf andere kunstenaarsdorpen van omstreeks 1900. Naast Katwijk zijn dat Domburg, Nunspeet, Volendam, Laren en Bergen. De tentoonstelling brengt het werk bij elkaar van grote namen, zoals  Van Goyen, Israëls, Artz ,Kaemmerer, Wallat,  Castle Keith, Gruppé, Toorop en Sluiter. Van elk dorp zijn dezelfde taferelen te bewonderen, dorpsgezichten, landschap, interieurs en de bewoners en hun werkzaamheden. Tot slot is er, als contrast, van elk dorp een schilderij van het dorp zoals het er tegenwoordig uitziet. Zo ontstaat een caleidoscopisch beeld van zes dorpen die gemeen hebben dat zij ooit omvangrijke kunstenaarskolonies kenden, en toch verschillend zijn door hun uiterlijk, de kleding van de bewoners, hun latere ontwikkeling en het feit of het dorp wel of niet aan een kust lag. Aanleiding voor de expositie is dat de gemeente Katwijk, het Katwijks Museum en de stichting Kunstenaarsvereeniging Katwijk DUNAatelier gezamenlijk gastheer zijn voor de jaarvergadering van EuroArt die van 25 tot 28 september plaatsvindt. EuroArt is de Europese federatie van 45 kunstenaarsdorpen uit dertien landen, zodat deze vergadering een internationaal publiek naar de nieuwe tentoonstelling in het Katwijks Museum brengt. Kunstenaarsdorpen Muze met zes gezichten is te zien in het Katwijks Museum van 21 september 2025 tot en met 18 januari 2026. Voor meer informatie, kaartverkoop en openingstijden zie www.katwijksmuseum.nl. 

'Het Rijke Roomse Leven"

1 sep 2025 t/m 30 jun 2026 - Op zondag 31 augustus werd in museum Oud Alkemade in Oude Wetering de nieuwe tentoonstelling ‘het Rijke Roomse Leven’ geopend. Het is een prachtige verzameling geworden van beelden, schilderijen en attributen!  Het is zeker de moeite waard om een bezoek aan deze tentoonstelling te brengen. Het katholieke geloof in al zijn pracht en praal wordt op mooie wijze uitgebeeld in de vorm van voorwerpen, heiligenbeelden, foto’s, kleding en we vertonen gevarieerd diverse prachtige films met betrekking tot dit thema waaronder die van de Sacramentsprocessie van Rijpwetering naar Oud Ade, van afgelopen zomer. Een feest van herkenning voor vele ouderen, een kennismaking voor de jongere generatie! Het museum aan de Saskia van Uylenburchlaan 22 is geopend op zondagmiddag van 14.00-17.00 uur en dinsdagmiddag van 13.30-16.00 uur. De tentoonstelling is te zien t/m 30 juni 2026

Expositie ‘VAREN VOOR VRIJHEID’

3 mei 2025 t/m 15 mrt 2026 - Vanaf 3 mei 2025 presenteert Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945 in het Katwijks Museum de expositie ‘VAREN VOOR VRIJHEID - de onmisbare rol van de Nederlandse koopvaardij in WOII’. AANLEIDING Tachtig jaar geleden kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Dit jaar vieren en herdenken wij ‘80 jaar Vrijheid’. In dit kader wil de Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945 speciale aandacht schenken aan een onderbelicht hoofdstuk uit de geschiedenis: de onmisbare rol van de Nederlandse koopvaardij in de bevrijding van Europa en Azië.   Ondanks gevaren van bommenwerpers, onderzeeboten en zeemijnen speelden Nederlandse koopvaardijschepen een cruciale rol in de bevoorrading van de geallieerden. De expositie brengt een ode aan alle opvarenden van de koopvaardij, die onder levensgevaarlijke omstandigheden hun plicht deden. Zij hielden koers! ROL KOOPVAARDIJ De expositie verhaalt over de risico’s en ontberingen die Nederlandse zeelieden hebben moeten doorstaan in de zes jaar die zij van huis waren. Ze belicht de wereldwijde overzeese geallieerde oorlogvoering tegen Duitsland en Japan. Die oorlog bestond niet alleen uit militaire, maar ook uit enorme logistieke operaties overzee. Talloze vrachtschepen, tankers, zeeslepers en passagiersschepen vervoerden, veelal in konvooi varend, jarenlang kolossale hoeveelheden materieel, munitie, troepen en voorraden over de Atlantische Oceaan, de Noordelijke IJszee, de Middellandse Zee, de Stille Oceaan en de Javazee. Nederlandse passagiersschepen vervoerden tijdens de oorlog zo’n 2 miljoen man aan troepen over de wereldzeeën. Alleen al de tot troepentransportschip omgebouwde ‘Nieuw Amsterdam’ nam bijna 400.000 manschappen voor haar rekening. Zonder deze zeetransporten zou de oorlogvoering van de geallieerden onmogelijk zijn geweest en hadden wij onze vrijheid in 1945 niet herwonnen. Nederland had begin 1940 met 1.200 zeeschepen een van de grootste koopvaardijvloten ter wereld. Deze vloot telde ruim 32.000 bemanningsleden, waarvan ongeveer 19.000 Nederlanders. VAARPLICHT De Nederlandse regering in ballingschap in Londen besloot in juni 1940 de koopvaardij te militariseren en legde bemanningsleden een vaarplicht op. Nog dezelfde maand hielpen Nederlandse schepen bij de evacuatie van Britse troepen uit Duinkerken naar Engeland. Daarna speelden ze onder meer een cruciale rol bij de evacuatie van Britse eenheden uit Griekenland in april 1941, de bevoorrading van Malta midden 1941, de invasie van Frans Noord-Afrika eind 1942 en de invasie van Normandië op en na D-Day. Bovendien namen Nederlandse koopvaardijschepen massaal deel aan de Slag om de Atlantische Oceaan, de konvooien van de Verenigde Staten naar de Sovjet-Unie en aan de konvooien over de Stille Oceaan. Ook in de Indische wateren speelde de Nederlandse koopvaardij een grote rol, vooral in de eerste maanden van 1942. ENORME VERLIEZEN In totaal gingen 525 Nederlandse koopvaardijschepen verloren, waarbij 4.200 zeelieden het leven lieten. Desondanks bleef de Nederlandse koopvaardij een essentiële rol speken, zelfs ruim na de geallieerde overwinning in 1945. Soldaten moesten met hun materieel tenslotte ook weer terug naar huis. Pas in maart 1946 werd de vaarplicht opgeheven. GROOTSTE BIJDRAGE De inzet van de koopvaardijvloot is de grootste Nederlandse bijdrage aan de geallieerde overwinning en van onschatbare waarde gebleken. Toch is deze bijdrage lange tijd onderbelicht gebleven. De expositie ‘Varen voor Vrijheid’ brengt dit dramatische verhaal in het Katwijks Museum tot leven met aangrijpende foto’s, persoonlijke voorwerpen, authentieke scheepsmodellen, indrukwekkende schilderijen, een grote wand met scheepsmodellen op schaal en een imposante maquette van een konvooi op zee. Gedurende de expositie worden rondleidingen gegeven en lezingen georganiseerd, waarin experts en nabestaanden deze bijzondere geschiedenis verder uitdiepen.  

Volgende