Rijnlandgeschiedenis.nl gebruikt cookies om bezoek te meten en om het voor bezoekers mogelijk te maken informatie op deze website te delen via social media. Door verder gebruik te maken van deze website ga je hiermee akkoord.

Accepteer cookies
Menu
Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

Nieuws

Vrijheidsconcert, Nieuwe kerk Katwijk 

28 jan 2026 - Nationale en internationale belangstelling voor Vrijheidsconcert met Marinierskapel in de Nieuwe Kerk te Katwijk Op maandag 2 maart a.s. organiseert Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945 in de Nieuwe Kerk te Katwijk een uniek Vrijheidsconcert. Dit concert markeert het begin van een periode waarin wordt stilgestaan bij de opheffing van de vaarplicht op 2 maart 1946, precies 80 jaar geleden. De vaarplicht, ingesteld in 1940, verplichte iedere zeeman tussen de 16 en 60 jaar te blijven varen tot een half jaar na de oorlog. Pas tien maanden na de bevrijding van Nederland en precies een half jaar na het definitieve einde van de Tweede Wereldoorlog kwam daar eindelijk een einde aan. Tegelijkertijd kregen de rederijen de beschikking over hun schepen terug. Voor het Vrijheidsconcert bestaat grote belangstelling uit binnen- en buitenland. Er worden veel internationale gasten verwacht. Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika zullen zich laten vertegenwoordigen. De krijgsmacht, diverse ministeries en provincies, burgemeesters van grote steden en vertegenwoordigers van maatschappelijk organisaties zullen aanwezig zijn. Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945 is supertrots dat de Marinierskapel der Koninklijk Marine een essentiële rol speelt bij dit unieke concert. Dit benadrukt de goede relatie tussen de koopvaardij en de Koninklijke Marine. Sprekers op de avond zijn prof.dr. Wim van de Donk, voorzitter van het Nationaal Comité 4 & 5 mei, en luitenant-generaal b.d. Hans van Griensven, voorzitter van het nationaal Veteranen Platform. Ook Katwijks Mannenkoor Eben-Haëzer, organist Martin Mans, pianist Joost van Belzen en soliste Jacomina van der Plas geven muzikaal acte de présence. Het concert start om 20.15 uur. Kaarten zijn verkrijgbaar via www.ticketkantoor.nl/shop/eindevaarplicht

Voorintekening boek twintig bewogen jaren ARC 1927-1947 

28 jan 2026 - De roaring twenties, de economische crisis, de verzuiling, de oorlog, collaboratie en verzet, wat hebben al deze historische feiten met een voetbalclub te maken? Gaat sportgeschiedenis niet alleen over geleverde prestaties en kampioenschappen? In deze relatief nieuwe discipline van de wetenschap onderzoekt Theunis Stelling de plaats van de Alphense Racing Club (A.R.C.) en haar leden in de lokale maatschappij. De sportvereniging zag het levenslicht in 1927 en was tot na de oorlog deelgenoot van een heel turbulente geschiedenis van de gemeente Alphen aan den Rijn. Het voortbestaan van de club heeft tussen het oprichtingsjaar en 1947 onder diverse omstandigheden aan een zijden draadje gehangen. Het is niet vanzelfsprekend dat in 2027 het eeuwfeest gevierd kan gaan worden. Vele verenigingen redden het immers niet en gingen ter ziele. Dat A.R.C. alle stormen wel doorstond, heeft verschillende oorzaken. Deze worden in dit boek geopenbaard. Het resultaat is redelijk uniek. De schrijver schrijft over thema’s die anderen in de gemeente Alphen aan den Rijn links hebben laten liggen. Met name voetbal in de Tweede Wereldoorlog vormde hierbij een moeilijk verhaal, omdat mensen lang over deze pijnlijke tijd hebben gezwegen. Hij snijdt dit onderwerp wel aan en kon gebruikmaken van recent openbaar geworden en hiervoor niet eerder ingezien archiefmateriaal. Er zijn niet veel amateurclubs in Nederland waarvoor tot op heden een dergelijk onderzoek is gedaan. Het boek poogt een aanzet te geven tot verder lokaal onderzoek in andere gemeenten. De volkssport nummer 1 als getuige van de geschiedenis verrijkt immers onze kennis over het verleden. Het boek is in voorinschrijving aan te schaffen voor de prijs van € 19,27. Het boek zal op vrijdag 20 februari 2026 bij het (bijna) 99 jarig bestaan van ARC worden gepresenteerd. Klik hier voor de voorinschrijving. Het boek wordt uitgegeven bij Uitgeverij Verloren uit Hilversum

Nieuwsbrief Geschiedenis van Zuid-Holland: januari 2026 

16 jan 2026 - Nieuw thema: Vrouwen Zuid-Holland is mede gevormd door talloze vrouwen die vaak te lang onzichtbaar bleven. Dit keer staat ons verhalenplatform in het teken van vrouwengeschiedenis: van pioniers en verzetsheldinnen tot huisvrouwen die hun tijd en omgeving wisten te veranderen.  We nemen je mee langs persoonlijke verhalen over een ondernemende tante Lien, sportvrouwen die grenzen verlegden, de heksenwaan in Schiedam en vrouwen die streden voor het kiesrecht. Van de oudst bekende vrouw van Nederland tot een wijkzuster die vertelt over de zorg in de jaren 60 en 70, en van vrouwen in Nederlands-Indië die vochten tegen de Japanners tot verzetshelden die gevangen zaten in het Oranjehotel. Link naar de website

Nieuwsbrief 53, januari 2026 

8 jan 2026 - Een belangrijke aanwinst Namens het bestuur van Diogenes wens ik alle lezers van deze nieuwsbrief een gelukkig en voorspoedig 2026. Het nieuwe jaar begint voor de stichting met een grote aanwinst. Op de voorlaatste dag van 2025 is Diogenes eigenaar geworden van Lange Mare 110. Het is een monumentaal pand op een opvallende plaats in de stad. We zijn blij dat we met de vorige eigenaar goede afspraken over de overdracht hebben kunnen maken. In deze nieuwsbrief en op onze website kunt u lezen over de rijke geschiedenis van het pand. Die bestrijkt zo'n vijf eeuwen. In deze nieuwsbrief staan ook twee andere berichten: over de vorderingen bij de verduurzaming van de Latijnse School en over de resultaten en vooruitzichten bij de verduurzaming van onze andere panden. Reacties zijn altijd welkom: nieuwsbrief@diogenes-leiden.nl. Link naar de website

In het foto-archief: ook verdwenen molens 

6 jan 2026 - Ruim 200 nieuwe foto’s zijn deze week openbaar gemaakt via het foto-archief van de Rijnlandse Molenstichting. De foto’s komen grotendeels uit de regio van de molenstichting en verschijnen op alfabetische volgorde van poldernamen en niet van molennamen. Tot op heden zijn de gedigitaliseerde foto’s tot en met de Frederikspolder beschreven en gepubliceerd. Lees verder op de website.
Naar het nieuwsoverzicht

Agenda eendaags

Jan van Hout Salon: 16e eeuwse blokbouwconstructies 

19 feb 2026 - De percelen van een bouwblok zijn in het Leiden van de late middeleeuwen heel nauwkeurig te reconstrueren dankzij het rijke Leidse archiefmateriaal van Jan van Hout en de inzet van moderne hulpmiddelen. Hierdoor kunnen wij precies bepalen wie er waar woonde eind 16e eeuw en later en wie de eigenaren waren. Dit is uniek voor de Lage Landen.   In deze Jan van Hout Salon vertelt Martin Hooymans hoe het Historisch Leiden In Kaart daarbij te werk gaat. Hij legt haarfijn uit van welke methodes daarbij gebruik wordt gemaakt waaronder  ?de meetlat methode? en ?de truuk met de 2 punaises en 1 touwtje?.   Na afloop van zijn presentatie is er gelegenheid tot discussie en vragen met als doel het onderzoek op een hoger plan te brengen.   De Historische Salons gaan over onderwerpen die nog niet zijn uitgekristalliseerd en zijn voor iedereen (gratis) toegankelijk. Het maximum aantal deelnemers is beperkt tot 20.   Link: Jan van Hout Salon: 16e eeuwse blokbouwconstructies

Startbijeenkomst Leidse vrouwen op de kaart 

8 mrt 2026 - Leidse vrouwen op de kaart - van nul tot nu In de loop der tijd hebben vrijwel altijd meer vrouwen dan mannen Leiden bevolkt. Maar ondanks decennialang onderzoek naar vrouwen in het verleden, voeren mannen in de Leidse geschiedschrijving nog steeds de boventoon. Daarom zijn de Historische Vereniging Oud Leiden, Universiteit Leiden, Erfgoed Leiden en Omstreken, Museum De Lakenhal en de gemeente/ Leiden kennisstad het project Leidse vrouwen op de kaart gestart. Het doel is om zoveel mogelijk verschillende Leidse vrouwen voor het voetlicht te brengen. De vrouwen hoeven niet allemaal in Leiden geboren of gestorven te zijn. Zij moeten wel al zijn overleden. Het gaat zowel om individuele vrouwen als om vrouwen die staan voor bepaalde groepen, zoals koopvrouwen, dienstmeiden, publieke vrouwen, ongehuwde moeders of fabrieksarbeiders. Het project moet resulteren in een website waarop alle biografieën een plek krijgen. Een selectie hiervan wordt in boekvorm uitgebracht. Uw hulp is daarbij nodig Kent u één of meerdere vrouwen die een rol speelden in beeldende kunst, literatuur, muziek of wetenschap? Weet u van cafébazinnen, kermisexploitanten, theatermakers en straatmuzikanten? Wie maakten deel uit van het stadsbestuur, waren actief in het bedrijfsleven of het onderwijs, deden aan liefdadigheid of voerden actie tegen onrecht en ongelijkheid? Ook namen van vrouwen die een meer bedenkelijke rol in de Leidse geschiedenis hebben gespeeld, zoals Goeie Mie, zijn welkom. Kom naar de startbijeenkomst op 8 maart. Daar hoort u meer over het project en kunt u aangeven welke vrouwen om welke reden een biografie verdienen. Programma Startbijeenkomst 8 maart Opening Toelichting project Leidse vrouwen op de kaart Drie korte lezingen over drie bijzondere Leidse vrouwen Gesprek met de aanwezigen: inventarisatie namen en ideeën Afsluiting en borrel   Link: Startbijeenkomst Leidse vrouwen op de kaart

Excursie Leidse Deken 

15 mrt 2026 - Excursie De Leidse Deken op het Papegaaisbolwerk 18 in Leiden Op zondag 15 maart organiseert de HVOL een excursie naar Stichting De Leidse Deken, die de geschiedenis van de lokale dekennijverheid in leven houdt. Hoe doen zij dat? Met wat voor activiteiten, onderzoek en partners? En wat kunnen wij daarvan leren? Deze vragen staan centraal bij ons bezoek, tijdens welke er ook uitgebreid aandacht besteed wordt aan de geschiedenis van deze industrietak en de sporen die zij heeft nagelaten in de stad. De Stichting Leidse Deken is in 2020 opgericht en wil de ooit zo roemrijke Leidse dekenproductie op de kaart zetten. Dat doet ze door onderzoek, publieksactiviteiten en door samen te werken met partners om de dekennijverheid nieuw leven in blazen. De excursie in het pand van De Stichting Leidse Deken duurt ongeveer 2 uur. De kosten inclusief koffie/thee zijn € 12,00 voor leden en € 14,50 voor introducés. Er is plaats voor twintig deelnemers. Wilt u mee, geeft u dan op via het aanmeldingsformulier op de website van de HVOL. Wilt u na de aanmelding direct het geld voor de rondleiding overmaken op bankrekening NL67 INGB 0005 9012 64 t.n.v. Vereniging Oud Leiden. (NB dit is een ander nummer dan dat waar u de contributie naar overmaakt!). Vermeld bij de betaling uw HVOL-lidmaatschapsnummer, de excursie waarvoor u inschrijft en de naam van uw eventuele introduc?(e) en/of duolid. U bent pas definitief ingeschreven wanneer uw betaling is ontvangen. Komt u op de reservelijst dan betaalt u pas als u verneemt dat u toch nog mee kunt. Tot 10 dagen voor de excursiedatum kunt u kosteloos annuleren. Link: Excursie Leidse Deken

Lezing Arlette Kouwenhoven over het leven van Philipp Franz von Siebold 

30 mrt 2026 - Ontsluiting van het rijke Siebold-familiearchief in het Duitse Schlüchtern, heeft een schat aan persoonlijke brieven en documenten gebracht. Hiermee kon eindelijk eens een evenwichtig beeld van Philipp Franz von Siebold worden geschetst. Hij was meer dan de egocentrische en soms nare man, zoals hij vaak wordt beschreven. En laten we niet vergeten dat het juist een lefgozer was die men zocht voor de moeilijke taak om in een gesloten land met amper bewegingsvrijheid voor buitenlanders, onderzoek te doen naar alle aspecten van dat nog grotendeels onbekende rijk.  Siebold vervulde die taak met grote passie, creativiteit en genialiteit, maar werd desondanks verraden, gearresteerd en verbannen. Toch was de oogst van zes jaar werk als arts en onderzoeker groot, de impact enorm. Japanners erkennen Siebolds erfenis; wij Nederlanders hebben nog wat te leren. In haar lezing op 30 maart licht Arlette Kouwenhoven wat tipjes van de sluier en breekt zij een lans voor een eerlijke kijk op de erfenis van deze bijzondere man. Link: Lezing Arlette Kouwenhoven over het leven van Philipp Franz von Siebold
Naar de agenda

Agenda meerdaags

Geen meerdaagse items in de agenda van Historische Vereniging Oud Leiden.

Naar de agenda

Artikelen

Kasteel Rosenburg te Voorschoten

6 feb 2026 - Rosenburg werd voor het eerst in 1285 als munitionis vermeld, een zwaar verdedigbaar kasteel, en was toen gedeeld eigendom van graaf Floris V en Dirk II van Wassenaer. In de jaren daarna werd Rosenburg eigendom van een jongere tak van de Van Wassenaers. In 1351 werd Rosenburg door graaf Willem V belegerd en vermoedelijk ook afgebroken. Daarna werd Rosenburg het eigendom van diverse rijke burgers. Een ingemetselde steen vermeldde dat Rosenburg in 1573 door Leidse burgers was vernield en in 1607 werd hersteld door zijn nieuwe eigenaar Adriaan van Ylem. In 1657 kreeg eigenaar Jacobus Maestertius flinke ruzie met ambachtsheer Arent VIII van Duivenvoirde omdat hij Rosenburg ridderhuyse had genoemd. In 1707 wordt admiraal Jan Gerrit van Wassenaer eigenaar van Rosenburg. Hij gaat over tot complete herbouw. In de periode 1711 - 1714 overlijden echter zijn echtgenote en drie kinderen; alleen zijn oudste kind blijft in leven. Jan Gerrit raakte hierdoor in ‘grote malaise’ en werd een veelvraat met als gevolg hevige pijnen. In de nacht van 29 oktober 1723 werd de beroemde medicus Boerhaave opgeroepen; hij constateerde een gescheurde slokdarm. De volgende dag overleed Jan Gerrit. De erfgenamen lieten daarop de nog nieuwe buitenplaats tot de grond toe afbreken. Tegenwoordig is op het terrein een kinderboerderij gehuisvest. Noot: Eerder verscheen op onze website 'Een vergeten stukje Rosenburg' dat gaat over de gevelsteen op een Heerenhuis in Katwijk.

De Leidse vrouwenbeweging en de regio

6 jan 2026 - In dit artikel belicht Agnes van Steen meerdere vrouwen uit de omgeving van Leiden die betrokken waren bij de Leidse vrouwenbeweging. Zij baseert zich daarvoor op haar promotieonderzoek – waarvan in november 2025 een handelseditie is verschenen – met de titel: Van liefdadigheid naar abortusstrijd. Leidse vrouwen en de Nederlandse vrouwenbeweging van 1860 tot 1990. Hierin valt te lezen hoe de Leidse vrouwenbeweging – als onderdeel van een landelijke beweging – zich over een periode van 130 jaar ontwikkelde. Het gaat om diverse organisaties die voor verschillende vrouwenrechten streden en aanverwante verenigingen. Centraal staan de Leidse vrouwen die actief waren en ook de rol van de Universiteit Leiden in de emancipatiestrijd wordt belicht. Bij ‘Leidse’ vrouwen valt echter een kanttekening te plaatsen: vaak strekten de Leidse afdelingen van organisaties zich uit tot omliggende gemeentes, zoals Oegstgeest. Dit betekent dat ook vrouwen uit die gemeentes een rol speelden in de Leidse vrouwenbeweging.

Een trekvaart door Alkemade? Plannen voor een verbinding Leiden-Haarlemmermeer

10 dec 2025 - De Leidse stadsarchitect Salomon van der Paauw maakte in 1853 en 1854 plannen voor een trekvaart van Leiden naar de net drooggevallen Haarlemmermeer. De gemeente Leiden wilde daarmee grip krijgen op de markt voor landbouwproducten. De vaart was dus niet bedoeld voor personenvervoer. Het was desondanks een vreemd initiatief: het railvervoer was al in 1839 opgekomen.

Dirk van Alkemade en het Huys te Zassenem. (Ter Leede)

27 okt 2025 - De tot nu toe gepubliceerde en tevens zeer uiteenlopende genealogieën van het geslacht Alkemade hebben in het verleden de nodige pennen in beweging gebracht, maar hebben geen eenduidige verklaring teweeg kunnen brengen. Lees hoe de van oorsprong veldnaam Alkemade overgaat naar het geslacht van die naam. Ervaar de locatie van deze oorspronkelijke Alkemade, de verklaring van de naam en de verdere lotgevallen van de familie. De eerste aanwijsbare Dirk van Alkemade die we in de geschriften tegenkomen geeft, vóór oktober 1206, tegen een terugbetaling van 10 pond, het in Noordwijk gelegen tiendblok ‘Alkemade’ terug aan de abdij van Egmond. ‘In Noirtiche partem decime, redemit (redemit = ingewisseld) a Theoderico de Alkmade, decem Libris (10 pond).

Rijnlandse ontginningen op hoogveen of laagveen

28 sep 2025 - Lang gold het idee dat de middeleeuwse ontginningen in Rijnland plaatsvonden op grote hoogveenkoepels, geschikt voor landbouw en turfwinning. Dik Parlevliet toont echter aan dat dit beeld grotendeels op aannames berust. Historische en archeologische gegevens wijzen erop dat de eerste ontginningen begonnen langs Rijnoevers en kreken, en zich uitbreidden naar laagveen- en bosveengebieden. Dit land was vruchtbaar en bruikbaar voor graanteelt, terwijl hoogveen zuur en ongeschikt was. Methoden om hoogveen te verbeteren waren in de Middeleeuwen nauwelijks uitvoerbaar. Turfwinning groeide wel in belang, gedreven door de vraag naar brandstof. Bronnen uit de 14e en 15e eeuw tonen bovendien aan dat op veengrond nog rogge en gerst werd verbouwd. Natuurlijke processen, zoals de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede, vergemakkelijkten de ontwatering. Parlevliet concludeert dan ook dat de Rijnlandse ontginningen grotendeels plaatsvonden op laagveen, en dat het beeld van één uitgestrekt hoogveenmassief moet worden herzien.
Naar de artikelen

Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door

Advertentie