Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

verenigingen

musea

instellingen

Pannenbakkerijen in Oegstgeest en Alphen

Langs de Oude Rijn stonden vroeger meerdere pannenbakkerijen. Bijzonder is dat in Oegstgeest een dakpan werd gebakken met een afwijkende vorm. In Alphen stonden zes pannenbakkerijen langs de Oude Rijn. Carla de Glopper schreef over de Oegsteester pannen, Arjan van 't Riet over de bakkerijen in Alphen.

+ meer

De Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland streeft naar meer samenhang en samenwerking rond de geschiedenis en het cultuurhistorisch erfgoed van Rijnland. Bijna vijftig lokale en regionale organisaties in Rijnland hebben zich bij ons aangesloten. Gezamenlijk zetten wij ons in voor het bereiken van dit doel. Zie voor meer informatie OVER ONS.

Nieuws

Romeinen in Hazerswoude nu te zien in historisch museum!

12 okt 2026 - Zaterdag 3 oktober was een mijlpaal voor het Historisch Museum Hazerswoude. Op die dag werd de professioneel ingerichte permanente expositie ‘Romeinen in Hazerswoude’ geopend door wethouder Relus Breeuwsma. Vijf jaar na de eerste opgravingen kan iedereen de bijzondere vondsten uit het Westvaartpark zelf bekijken. De vele vondsten (40.000 items) uit de Romeinse tijd die tussen 2021 en 2023 in het Westvaartpark te Hazerswoude Rijndijk zijn opgegraven. Een selectie daarvan vormt de basis voor deze expositie en in het bijzonder: delen van de eerste in Nederland gevonden Romeinse mijlpaal langs de Limes. De betekenis ervan en vooral het verhaal dat daarmee verteld wordt over de vindplaats is de verrassend en waardevol genoeg om blijvend getoond te worden. Er is al veel bekend over de castella aan beide kanten van Hazerswoude: Albaniana in Alphen aan den Rijn en Matillo in Leiden. Door wat er in Hazerswoude gevonden is, gecombineerd met andere vindplaatsen langs de Rijn zoals De Schans in Alphen, wordt er steeds meer bekend van wat er zich tussen de Romeinse forten, langs de Limes, afspeelde. De Limes, de noordelijke grens van het Romeinse Rijk, was in die tijd een interessant gebied. Langs deze grens waren de Romeinse hulptroepen te vinden. Waar ze onder andere in contact kwamen met de lokale bevolking, de Cananefaten en handelaren. Bij de grens vond de actie plaats. Theo Olierook, waarnemend voorzitter van het museum, sprak namens het bestuur de grote groep aanwezigen toe. Hij keek terug op de weg die is afgelegd om tot de onthulling van deze expositie te komen. Hij bedankte alle mensen die hadden meegewerkt om de mooie tentoonstelling mogelijk te maken: de archeologen, de vormgevers, de gemeente Alphen aan den Rijn, de provincie Zuid-Holland, Cultuurfonds, Fonds Alphen en natuurlijk de vrijwilligers van het museum zelf. Het Historisch Museum Hazerswoude, Dorpsstraat 66 in Hazerswoude-Dorp, is elke zaterdagmiddag open van 13.00 tot 16.30 uur (toegang is gratis).

Cursus genealogie voor beginners in Oegstgeest

7 okt 2026 - Cursus Stamboomonderzoek in de bibliotheek van Oegstgeest. Deze cursus vindt plaats op woensdagmorgen van 10.00 tot 12.00 uur en bestaat uit 4 bijeenkomsten op 7 oktober, 14 oktober, 21 oktober en 28 oktober 2026. . Wie waren onze voorouders? Hoe zag hun leven eruit? Er is steeds meer belangstelling voor ons familieverleden, onder andere op televisie. Een programma als Verborgen Verleden laat zien hoe bijzonder de geschiedenis van je familie kan zijn. Het mooie is: we kunnen ook zelf op onderzoek uitgaan en onze voorouders opsporen. Vroeger moest je daarvoor naar archiefdiensten, vaak in verschillende regio's. Tegenwoordig zijn veel gegevens op internet beschikbaar. In deze cursus zet je de eerste stappen om die te vinden. Met welke informatie begin je, hoe zoek je die op en hoe kun je de gevonden gegevens bewaren? We behandelen o.a. de burgerlijke stand, de bevolkingsregisters, de kerkelijke informatie uit vroeger eeuwen en andere bronnen. Allerlei praktijkvoorbeelden passeren daarbij de revue. Praktisch: De cursus vindt plaats op woensdagmorgen van 10.00 tot 12.00 uur en bestaat uit 4 bijeenkomsten in de Bibliotheek van Oegstgeest en kost € 75,00 voor vier lessen.. Aanmelden is nog mogelijk via de NGV afdeling Rijnland & Kennemerland: penningmeester-ryn@ngv.nl

Nieuwsbrief september 2026

23 sep 2026 - De herfst is begonnen en een druk seizoen komt er aan. In deze nieuwsbrief leest u over de najaarsbijeenkomst op 17 november over historische Rijnlandse kaarten. Nieuwe artikelen op de website worden aangestipt. NGV Rijnland/Kennemerland, Erfgoedhuis Zuid-Holland en ELO delen nieuws en activiteiten. Rombert Stapel presenteert zijn project dat het kadaster van 1832 digitaliseert. En voor die mensen die graag een historisch artikelen willen schrijven, is er nu als steuntje in de rug de cursus Schrijven voor Lokale Onderzoekers. Link naar de Nieuwsbrief.

Nieuwsbrief Erfgoedplatform gemeente Katwijk

15 sep 2026 - Beste leden van het Erfgoedplatform, Sinds deze zomer ben ik met veel plezier wethouder van onder andere erfgoed. De komende tijd hoop ik veel van u persoonlijk te ontmoeten. Ik kijk ernaar uit om samen met iedereen die zich inzet voor het erfgoed van Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg de verhalen uit ons verleden levend te houden en door te geven aan volgende generaties. Ik wens u veel leesplezier en hoop u te zien tijdens een volgende bijeenkomst van het Erfgoedplatform. Wouter-Jan Vroegindeweij Link naar de Nieuwsbrief

Molendriegang in programma Vroege Vogels

17 aug 2026 - In maart van dit jaar verbleven de programmamakers van het BNN-Vara-programma Vroege Volgels in de Ondermolen van de Molendriegang Driemanspolder. De Rijnlandse Molenstichting had de tijdelijk leegstaande woning beschikbaar gesteld zodat de programmakers meerdere dagen opnamen konden maken in de piekberging Nieuwe Driemanspolder waar een prachtig nieuw natuurgebied is ontstaan. Zie voor de diverse fragementen dit bericht op onze website.

Naar het nieuwsoverzicht

Agenda eendaags

Aan de slag met je AI-beleid

1 dec 2026 - Kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, AI) biedt grote kansen voor de erfgoedsector. Bijvoorbeeld voor het sneller ontsluiten van archieven en collecties. Of om inzicht te krijgen in data over publiek en bezoekers. Maar er zijn ook risico’s, bijvoorbeeld onjuiste informatie of hoog energieverbruik. Hoe kun je hier als erfgoedorganisatie beleid op ontwikkelen? Meld je aan Over deze cursus AI (Artificial Intelligence) is een technologie die de laatste jaren binnen het bereik van steeds meer gebruikers is gekomen, denk aan ChatGPT, Claude en Copilot. Ook medewerkers en vrijwilligers van erfgoedorganisaties maken steeds vaker gebruik van AI-systemen. Bijvoorbeeld om oude handschriften geautomatiseerd te laten transcriberen, afbeeldingen voor communicatie te ontwikkelen of om financiële gegevens te analyseren en stroomlijnen. Het gebruik van AI roept belangrijke ethische vragen op. Zoals de betrouwbaarheid van de resultaten, omgang met ‘bias’ (vooroordelen) in datasets of de ecologische voetafdruk (zoals stroomverbruik). In deze interactieve workshop gaan we samen aan de slag om inzicht te krijgen in deze dilemma’s én om een eerste stap te zetten richting een gedragen AI-beleid binnen jouw organisatie. Wat je leert Na afloop van deze cursus: Heb je inzicht in de ethische dilemma’s en maatschappelijke impact van AI in de cultuursector Heb je de eerste concrete stap gezet richting een AI-beleid voor jouw organisatie Kun je de visie en waarden van je organisatie vertalen naar duidelijke richtlijnen voor AI-gebruik Beschik je over praktische handvatten om het gesprek over AI binnen je organisatie te voeren en voort te zetten Doelgroep De cursus is bedoeld voor vrijwilligers, medewerkers en leden van historische verenigingen, (streek)musea, archieven, gemeenschappen en andere erfgoedinstellingen. Je bent welkom als je gaat starten met het schrijven van AI-beleid, of wanneer je al een eerste (concept)versie hebt liggen en deze wil aanscherpen. We adviseren je om een collega mee te nemen. Vul voor je collega het formulier opnieuw in i.v.m. het aantal beschikbare plaatsen. Programma Bekijk meer informatie op onze website. De cursus bestaat uit twee bijeenkomsten: 1 december, 10.00 - 17.00 uur (inloop vanaf 09.30 uur) Locatie: De Machinist, Willem Buytewechstraat 45, Rotterdam 22 december: digitaal, 11.00 - 12.30 uur Locatie: digitaal, via Microsoft Teams Verhinderd? Deelname is gratis maar er is een beperkt aantal plekken beschikbaar. Meld je aan via het onderstaande formulier. Kun je onverhoopt toch niet komen? Geef tijdig de afmelding, of naam van vervanger (bijvoorbeeld je collega) aan ons door via info@erfgoedhuis-zh.nl. Je kunt hiermee een ander blij maken! Praktisch Wanneer en waar: 1 december, 10.00 - 17.00 uur (inloop vanaf 09.30 uur) De Machinist, Willem Buytewechstraat 45, Rotterdam 22 december, 11.00 - 12.30 uur Digitaal Aanmelden: verplicht, via de website van Erfgoedhuis. Kosten: deelname is gratis Opmerkingen: Neem je laptop en oplader mee naar de cursus. Je ontvangt als deelnemer vooraf een opdracht om ter voorbereiding mee aan de slag te gaan. Op die manier kunnen we tijdens de cursus gelijk de diepte in. We adviseren je om een collega mee te nemen. Vul voor je collega het formulier opnieuw in i.v.m. het aantal beschikbare plaatsen.

Naar de agenda

Agenda meerdaags

Geen meerdaagse items in de agenda van Erfgoedhuis Zuid-Holland.

Naar de agenda

Artikelen

De Oegstgeester pannenbakkerijen

23 sep 2026 - In 1980 schreef B.C. van Krieken in het Leidse Jaarboekje over ‘De Oegstgeester dakpan’. Daarbij ging hij uit van één dakpannenfabriek in Oegstgeest, maar dat blijken er twee te zijn geweest. In dit artikel ontrafelt Carla de Glopper de geschiedenis van beide bedrijven: De Nijverheid en Van Sillevoldt. Beide pannenbakkerijen waren gevestigd op grond dat nu gemeente Leiden is. In de negentiende eeuw speelden deze fabrieken een belangrijke rol in de productie van de karakteristieke Oegstgeester dakpan, een platte dakpan met afwijkende vorm. Hun geschiedenis kent groei en tegenslag, wisselende eigenaren, kinderarbeid, stakingen en uiteindelijk het verdwijnen van beide bedrijven. Van de fabrieken zelf is niets meer terug te vinden, maar hun geschiedenis blijft bewaard.

De pannenbakkerijen in Alphen

23 sep 2026 - Het artikel van A.J.J. van ’t Riet beschrijft de geschiedenis van de zes pannenbakkerijen die vanaf de zestiende eeuw tot in de twintigste eeuw in Alphen aan den Rijn actief waren. Alle bedrijven lagen langs de Rijn, omdat klei en afgewerkte producten gemakkelijk over water konden worden vervoerd. De oudste vermelding dateert uit 1598; drie andere bedrijven ontstonden in de zeventiende eeuw en twee jongere fabrieken werden in de achttiende en negentiende eeuw opgericht. Een groot deel van het artikel behandelt de pannenbakkerijen in de Hoorn. De oudste fabriek, Welvaert, later Zomer-Vreugd genoemd, kende gedurende eeuwen verschillende eigenaren en werd regelmatig uitgebreid. Ook Rust en Werk en Zorgrust lagen in dit gebied. Door de tijd heen werden de fabrieken gemoderniseerd en uitgebreid met ovens, loodsen, kleimolens en arbeiderswoningen. Uiteindelijk werden verschillende bedrijven afgebroken of kregen ze een andere bestemming. Tussen 1720 en 1725 ontstond de pannenbakkerij van de familie Meurs. Deze kwam later in handen van de familie Oosthoek. In 1923 bestond het bedrijf 100 jaar en was het een van de grootste dakpanproducenten van Nederland. De laatste Alphense pannenbakkerij, Van Leeuwen bij buitenplaats Swanendrift, werd in 1944 op bevel van de Duitse Wehrmacht afgebroken. Daarmee kwam een einde aan de geschiedenis van de Alphense pannenbakkerijen.

Voet Oude Benoordenrijnse Wendeldijk teruggevonden?

5 sep 2026 - De Wendeldijk heeft altijd tot de verbeelding van talloze historici gesproken en dat heeft tot evenveel publicaties geleid. Veel ideeën en filosofieën hebben elkaar in het verleden tegengesproken en doen dat mogelijk nog steeds, maar dat maakt het onderwerp juist zo razend interessant. Dit artikel heeft getracht de voorhanden zijnde historische informatiebronnen op de juiste manier weer te geven.

De Warmondse Patriottische Sociëteit

10 aug 2026 - Het kan niet anders dan dat de spanningen tussen Patriotten en Prinsgezinden ook in Warmond voelbaar waren. Er was een Warmondse Patriottische Sociëteit, al blijft de vraag onbeantwoord: wie waren de leden? Wel weten we dat enkele bekende – al dan niet tijdelijke – inwoners van Warmond zich nadrukkelijk in het politieke strijdgewoel mengden, onder wie Hieronymus van Alphen en Betje Wolff en Aagje Deken. De omwenteling van 1795 bracht bovendien grote veranderingen voor de omvangrijke katholieke gemeenschap. De wens voor een eigen kerkgebouw en de moeizame oprichting van het Groot-Seminarie in 1799 laten zien hoe ingrijpend de politieke ontwikkelingen ook in Warmond doorwerkten.

Patriotten en prinsgezinden in Hazerswoude, 1781-1795

27 jul 2026 - Tijdens de strijd tussen de patriotten en prinsgezinden eind 18e eeuw voorafgaande aan de Bataafse Republiek in 1795, ontstonden er spanningen en onrust onder de bevolking van Hazerswoude, vooral rond de verplichte wapenoefeningen. Slechts enkelen meldden zich vrijwillig aan, zoals Jan Bezuijen en Jacob van Wateringen. Jacob werd echter bedreigd en zelfs mishandeld vanwege zijn aanmelding. Jan Langendam en Kors Groenewegen werden verdacht van betrokkenheid bij het oproer, maar ontkenden dit en benadrukten hun gehoorzaamheid en het betalen van belastingen. Zij verklaarden aanvankelijk tegen de wapenoefening te zijn geweest, uit angst als soldaat te moeten dienen, maar waren later bereid zich aan te melden. Het nieuwe bestuur probeerde de orde te herstellen door militair vertoon en bestuurlijke maatregelen. Bestuursleden werden vervangen door prinsgezinde personen of zij die trouw zwoeren aan Willem V. Ook predikant Abram Vatebender werd gedwongen een loyaliteitsverklaring te ondertekenen. Door bedreigingen kon hij zijn werk nauwelijks uitvoeren, maar hij bleef uiteindelijk tot 1824 predikant in Hazerswoude.

Naar de artikelen