Zet het in de agenda
Regelmatig organiseren historische verenigingen, musea en andere erfgoed-organisaties lezingen, tentoonstellingen, wandelingen, open dagen en andere interessante, leuke en en leerzame activiteiten. Hier vindt u daarvan een overzicht.
Agenda eendaags
'Gebouw voor de toekomst' en 'De moord op Floris V'
20 okt 2026 - De afgelopen weken hebben veel inwoners van Lisse hun stem uitgebracht op een van de 25 gebouwen die waren geselecteerd voor de verkiezing 'Gebouw voor de toekomst'. Op dinsdagavond 20 oktober maken we bekend welk gebouw de meeste stemmen heeft gekregen. Paul Stelder, voorzitter van het comité Open Monumentendag Lisse, presenteert de uitslag. Welke gebouwen eindigen bovenaan — en welk gebouw wordt door de Lissers gekozen als 'Gebouw voor de toekomst'? Daarna gaan we ruim zeven eeuwen terug in de tijd. De moord op Floris V Wie kent niet het beroemde verhaal van graaf Floris V, die in 1296 door edelen gevangen werd genomen en vervolgens werd vermoord? Voor oudere generaties is het een verhaal dat, mede dankzij de bekende schoolplaat, in het geheugen gegrift staat. Maar wat gebeurde er werkelijk? Aad van der Geest neemt ons mee naar het Holland van de dertiende eeuw. Hij vertelt over Floris V, zijn familie en zijn strijd om de macht in het graafschap Holland. Natuurlijk staat hij uitgebreid stil bij de gebeurtenissen van 27 juni 1296: de moord op Floris V, de mannen die daarbij betrokken waren en hun mogelijke motieven. Een verhaal over macht, strijd, verraad en een van de bekendste graven uit de Nederlandse geschiedenis. Praktische informatie: Datum: dinsdag 20 oktober 2026 Locatie: Bibliotheek, Koninginneweg 79A, Lisse 19.30 uur – Inloop met koffie en thee 20.00 uur – Uitslag verkiezing 'Gebouw voor de toekomst' 20:30 uur – Lezing door Aad van der Geest 22.00 uur – Einde van de avond Toegang: Gratis voor leden van de Vereniging Oud Lisse; niet-leden betalen €5,00 entree. Aanmelden verplicht: gebruik deze LINK (VOL = VOL)
Wandeling Poorten en Gangen
23 okt 2026 - Wandeling Poorten en Gangen 23 oktober om 11.00 start: ' t Regthuys van het Utopa weeshuis aan de Hooglandse Kerkgracht 17b in Leiden Leiden had vroeger acht stadspoorten, maar die worden niet bedoeld. Op deze wandeling gaat het om poortjes, (meestal) doodlopende straatjes of gangen, met daarin kleine huisjes die eigendom waren van met name huisjesmelkers en gehuurd werden door de allerarmste inwoners van Leiden. De huur was gering, maar het comfort vrijwel afwezig en onderhoud werd maar spaarzaam verricht. Leiden heeft heel wat van deze poorten (en gangen of hoe ook genaamd) gehad; de teller staat inmiddels op 367 in de loop van heel wat eeuwen. Concentraties waren er rond de Middelstegracht en de Van der Werfstraat, die dan ook tijdens de wandeling aangedaan zullen worden. We beginnen met koffie of thee en wat lekkers in het Weeshuis. Piet de Baar zal daar een algemene introductie houden waarna de deelnemers in groepen gaan wandelen door het deel van de binnenstad waar nog heel wat van deze poorten/hoven te zien zijn. Dit kan vaak alleen nog maar een deur zijn die nu naar een binnenplaats leidt waar geen huisjes meer staan, en wat nu een tuin is of een fietsenstalling. Die kunnen uiteraard niet bezocht worden, maar het verhaal dat de rondleiders er zullen doen geeft voldoende informatie om een beeld te krijgen hoe het er vroeger uitgezien heeft. De wandelexcursie, inclusief presentatie, duurt ongeveer 2 uur. De kosten, inclusief koffie/thee en wat lekkers zijn €10,00 voor (duo)leden en € 12,50 voor introducés. Inschrijven via de website of telefonisch: 06-17487728 (Liesbeth Brugman) of 06-57531127 (Mieke Duivenvoorden). Er is plaats voor 40 deelnemers. Wilt u na de aanmelding direct het geld voor de rondleiding overmaken op bankrekening NL67 INGB 0005 9012 64 t.n.v. Vereniging Oud Leiden. (NB dit is een ander nummer dan dat waar u de contributie naar overmaakt!). Vermeld bij de betaling uw HVOL-lidmaatschapsnummer, de excursie waarvoor u inschrijft en de naam van uw eventuele introducé(e) en/of duolid. U bent pas definitief ingeschreven wanneer uw betaling is ontvangen. Komt u op de reservelijst dan betaalt u pas als u verneemt dat u wel mee mag. Tot 10 dagen voor de excursiedatum kunt u kosteloos annuleren. U kunt zich hieronder inschrijven INSCHRIJVEN Link: Wandeling Poorten en Gangen
Lezing Stamboomonderzoek in Lisse - ontdek de geschiedenis van je voorouders
27 okt 2026 - Wie waren onze voorouders? Hoe zag hun leven eruit? Er is steeds meer belangstelling voor ons familieverleden, onder andere op tv. Een programma als "Verborgen Verleden" laat zien hoe bijzonder de geschiedenis van je familie kan zijn. Het mooie is dat we ook zelf op onderzoek kunnen gaan om onze voorouders op te sporen. Daarvoor is veel informatie op internet beschikbaar, bijvoorbeeld via de bevolkingsregisters, burgerlijke stand, kerkelijke bronnen. Cees Jan van den Hoek deed zelf stamboomonderzoek naar zijn eigen voorouders maar hielp ook derden met onderzoek. Op deze avond deelt hij zijn ervaring met ons. Oktober | maand van de geschiedenis Vanuit het motto “Ontdek gisteren, begrijp vandaag” worden in oktober activiteiten georganiseerd om geschiedenis onder de aandacht te brengen. Vanuit het verleden kunnen we het heden beter begrijpen. Begrip leidt tot inzicht, nuancering en mogelijk een andere kijk op de wereld. Deze lezing wordt gehouden in de Bibliotheek te Lisse - Koninginneweg 79A te Lisse en duurt van 19:30 uur tot 21:00 uur. Voor leden van de bibliotheek kost de toegang voor deze lezing € 5,00, vooe niet-leden kost deze lezing € 7,50. Opgeven kan via de site van de Bibliotheek: Lezing Stamboomonderzoek | Ontdek de geschiedenis van je voorouders | dinsdag 27 oktober 2026 | Bibliotheek Bollenstreek
Lezing: Leidse communisten voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog
1 nov 2026 - De communistische beweging in Leiden was klein, maar telde desalniettemin een aantal markante figuren. De vooroorlogse geheime dienst hield hen nauw in de gaten en tijdens de bezetting gebruikte het nazi-regime deze kennis om het vroege verzet te bestrijden. Wie waren de mensen in en om de Leidse afdeling van de CPN? En wat was hun rol in het vroege verzet? Tijdens zijn lezing gaat Rudi Harthoorn in op deze vragen. Tijdens de lezing passeren bekende mensen de revue, zoals Einstein, Pannekoek, Tinbergen, Van der Lubbe en Escher. Maar Harthoorn gaat ook in op het Englandspiel, de Haagse Politie Inlichtingendienst en de vervolging van de communisten in de regio Den Haag, waar Leiden onder viel. Rudi Harthoorn, auteur van het boek Vuile oorlog in Den Haag, deed uitgebreid onderzoek naar de vervolging van communisten door Nederlandse en nazi-Duitse autoriteiten. Hij was mede-initiatiefnemer voor het monument voor het communistisch verzet in Den Haag dat deze zomer op de Haagse Markt is onthuld. Link: Lezing: Leidse communisten voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog
PJ Blok lezing: De cipierster, het Gravensteen en de gevangenen
5 nov 2026 - Maria van Nispen (1666-1730) was 27 jaar lang gevangenbewaarster van het Gravensteen, eerst met haar man en na diens overlijden alleen. Susan Su?r, werkzaam bij Erfgoed Leiden en Omstreken (ELO), doet al jarenlang onderzoek naar deze cipierster. Tijdens haar lezing beschrijft zij niet alleen de levensloop van Maria, maar ook de omstandigheden in de gevangenis. Daarbij belicht zij één specifieke zaak in het bijzonder. De P.J. Blok lezing wordt jaarlijks rond de sterfdag van de Leidse historicus P.J. Blok georganiseerd door de Universiteit Leiden, het Leidsch Dagblad en de Historische Vereniging Oud-Leiden (HVOL). Link: PJ Blok lezing: De cipierster, het Gravensteen en de gevangenen
Stichting Historisch Leiden: De straat op! Oproer, stakingen en protest in Leide
6 nov 2026 - In een serie korte lezingen zal een divers gezelschap van historici verschillende aspecten van Leidse oproerigheid in de twintigste eeuw belichten. Van stakers tot krakers en van antimilitaristen tot Dolle Mina's. In de twintigste eeuw gingen Leidenaren geregeld de straat op om hun stem te laten horen. Wat begon als een vreedzaam protest, kon leiden tot heftige confrontaties en oproer. Dit publieke symposium verkent een eeuw Leidse protestgeschiedenis: van stakers tot krakers en van antimilitaristen tot Dolle Mina’s. De middag bestaat uit lezingen, live interviews en discussie. De bijeenkomst is gratis toegankelijk voor alle historisch geïnteresseerden. Het symposium vindt plaats in De Lakenhal (Oude Singel 32) op vrijdagmiddag 6 november van 13:30 tot 16:30 uur (inloop vanaf 13:00 uur). Programma: 12:30 inloop 13:00 Opening door Dirk Alkemade 13:00-14:00 De Leidse Arbeidersbeweging voor WOII 1. Sjaak van der Velden - Leidse stakers als voorlopers 2. Chaokang Tai - Anton Pannekoek and de vroege SDAP in Leiden 3. Wouter Linmans - Mitrailleurs in de Breestraat, november 1918 14:00-14:15 Interview met XR-Leiden 14:15-14:45 pauze 14:45-15:45 De Leidse Protestcultuur na 1968 4. Ruurd Kok - Vrouwen Vredeskamp bij Marinevliegkamp Valkenburg 5. Werner Zonderop - Holebi en vrouwenbeweging 6. Marcha van Wijk - Eurodusnie zet de stad op stelten 15:45-16:15 Dubbelinterview Dolle Mina's Toen en Nu 16:15-17:00 borrel Link: Stichting Historisch Leiden: De straat op! Oproer, stakingen en protest in Leiden, 1900-2000
Dies Historische Vereniging Oud Leiden
7 nov 2026 - Het programma ziet er als volgt uit: 10.00 Locatie open 10.30 Welkomstwoord door HVOL-voorzitter Gerda van den Berg, 10.45 Diesrede over Nicolaas Beets door Rick Honings 11.15 Uitreiking Leids Jaarboekje aan burgemeester Heijkoop 11.25 Overhandiging eerste exemplaar HVOL-kalender 2026 11.45 Bekendmaking winnaar Oud Leiden Wetenschapsprijs 2026 12.20 Afsluiting 12.25 Markt en informeel samenzijn 13.30 Sluiting Link: Dies Historische Vereniging Oud Leiden
Dies-lezing Historische Vereniging Oud-Leiden: De eeuw van Nicolaas Beets
7 nov 2026 - De negentiende eeuw is eigenlijk de eeuw van Nicolaas Beets (1814-1903), zoals de titel van Beets biografie, God, gezin en vaderland. De eeuw van Nicolaas Beets (1814-1903), al aangeeft. Tijdens de Diesrede spreekt Rick Honings over het leven van deze opmerkelijke schrijver. Honings is neerlandicus, Scaliger-hoogleraar aan de Universiteit Leiden, geeft colleges over Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis en schreef de Beets-biografie. Link: Dies-lezing Historische Vereniging Oud-Leiden: De eeuw van Nicolaas Beets
Agenda meerdaags
Romeins Leer
1 okt t/m 31 dec 2026 - Leer was een geliefd materiaal in de Romeinse tijd en werd veelvuldig gebruikt. De collectie van het Rijksmuseum van Oudheden omvat duizenden objecten en overblijfselen uit die tijd, die allemaal in Nederland gevonden zijn. In Romeins leer ziet u de mooiste en belangrijkste leren objecten uit onze collectie, waaronder tientallen schoenen, een zadel en zelfs een Romeinse legertent. U vindt Romeins leer in de expositieruimte naast de vaste tentoonstelling Archeologie van Nederland, op de tweede verdieping van het museum. Schoenen, tassen, tenten en zadels Schoenen om mee te marcheren of slippers voor in het badhuis: leer werd in de Romeinse tijd veelvuldig gebruikt. Ook voor tassen om belangrijke papieren in te bewaren, regenhoezen voor schilden en helmen, een tent om in te slapen of een zadel voor op het paard. Om al dat leer te produceren, was een omvangrijke industrie nodig. Alleen al voor de tenten van de vijfduizend soldaten van een legioen waren minstens 68.000 geitenhuiden nodig. Het vakmanschap van de Romeinse leerbewerkers staat buiten kijf: na meer dan 1500 jaar in de bodem te hebben gelegen, zijn de versieringen met stiksels, spijkers of stempels nog steeds te zien. Duizenden stukken Romeins leer De collectie van het Rijksmuseum van Oudheden omvat duizenden stukken Romeins leer. Ze zijn gemaakt in de periode tussen het begin van onze jaartelling en halverwege de vierde eeuw. Deze bijzondere verzameling is ontstaan dankzij vondsten uit verschillende archeologische opgravingen, maar ook door de verwerving van een aantal waardevolle privécollecties. Hierdoor bezit het Rijksmuseum van Oudheden een van de grootste Romeinse leercollecties ter wereld. Gevonden tijdens opgravingen Leer is een vergankelijk materiaal. Eenmaal achtergelaten in de bodem rot het snel. Maar in de natte, zuurstofarme Nederlandse bodem is het juist wel goed bewaard gebleven. De meest bijzondere vondsten zijn de schoenen en schoenzolen, schildhoezen, zadels en zelfs meerdere legertenten. Ze zijn de afgelopen honderd jaar opgegraven in Romeinse forten langs de Romeinse rijksgrens (de limes). Deze stonden onder andere in Velsen, Valkenburg en Vechten. Behalve de uitrusting van soldaten en hun paarden zijn kinderschoentjes en vrouwensandalen gevonden. Dit toont aan dat er niet alleen soldaten, werklieden en handelaren in de forten rondliepen. Ook bij de beroemde Peelhelm uit Helenaveen zijn leren voorwerpen gevonden, zoals de tas waarin de helm heeft gezeten, stukken tent en schoenen.