De geschiedenis van het huis Adegeest in Voorschoten.

Het huis Adegeest dateert uit de dertiende eeuw en was toen eigendom van het geslacht Van Wassenaer. Misschien is Adegeest nog ouder maar daarvan zijn geen gegevens bekend. Na 1395 had het geslacht Van den Bosch Adegeest in leen van de graven van Holland. Tijdens het beleg van Leiden in 1573/1574 is Adegeest vermoedelijk verbrand. In 1672 kreeg Johan van der Meer Adegeest in vrij eigendom en kreeg hij het recht om bij Adegeest twee zwanen te houden. Johan bouwde een nieuwe buitenplaats op de plaats van de middeleeuwse boerderij en liet op enige afstand van de buitenplaats een nieuwe boerderij bouwen. In 1863 is de buitenplaats afgebroken. Nabij de buitenplaats stond een boerderij die nog steeds bestaat. In 1961 werd Adegeest door de gemeente onteigend en werden er ongeveer 1300 huizen in de nieuwe wijk Adegeest gebouwd.

Vereniging: Derden
Auteur: Piet van der Plas

‘Kniertje in Opstand’.

Sjaak van der Velden beschrijft hoe in februari 1990 een vijftigtal vrouwen in staking gingen bij het Katwijkse bedrijf Ouwehand. Zij waren hun tweederangspositie als visverwerkers meer dan zat. Zij waren oproepkrachten en vreesden door uitzendkrachten vervangen te worden. Zij wilden gewoon een vast contract en binnen de CAO vallen. Daarnaast waren er nog heel wat andere klachten. De staking werd indertijd geschetst als een spontane actie. Van der Velden laat echter zien dat de Dienstenbond FNV een belangrijke rol speelde. De Katwijkse ‘Kniertjes’ namen wel het initiatief, overigens na een lange voorgeschiedenis. Steunde de FNV de staking, het CNV – de grootste bond bij Ouwehand – deed dat niet. Andere arbeiders lieten zich dan ook makkelijk door de directie opjutten tegen de staaksters. Van der Velden laat zien hoe het eraan toeging bij deze (kleine) staking met bijeenkomsten in de Ontmoetingkerk, eigen stakersliedjes en het bewerken van de pers. Uiteindelijk wonnen de vrouwen. Na een week verklaarde de directie dat de CAO 1990 ook op hen van toepassing zou zijn. Op 16 maart vierden de vrouwen daarom feest. Voor de vrouw die voorop ging kreeg het gebeuren later echter een nare nasmaak. Zij werd ontslagen omdat ze te negatief over de producten van Ouwehand had gesproken in een interview.

Vereniging: Derden
Auteur: Sjaak van der Velden

Op weg naar de Corbulotunnel

De komst van de automobiel ruim een eeuw geleden bracht grote veranderingen aan het wegennet met zich mee. Aanpassingen die niet direct en niet zonder slag of stoot zijn gerealiseerd. In onze omgeving kwam er een nieuwe weg door de Haarlemmermeer langs Schiphol, Rijksweg 4, nu A44. Nog voor de Tweede Wereldoorlog waren er ook plannen voor de 4a langs de oostkant van Leiden en om beide wegen met tunnels te verbinden. Deze, nu de A4, werd pas in 1968 voltooid. De toen al gewenste verbinding tussen beide rijkswegen kwam pas in 2024 tot stand. In het rijk geïllustreerde artikel staan de vele hobbels beschreven die genomen moesten worden om zo ver te komen. Een proces waarin mejuffrouw Begeer van de Zilverfabriek in Voorschoten een markante rol speelde. Bijna een eeuw na de eerste initiatieven kon de Corbulotunnel in de Rijnlandroute, de N434, geopend kon worden. De verbinding tussen A4 en A44 en daarmee de ontsluiting van het zuidelijk deel van de Duin- en Bollenstreek is daarmee een feit.

Vereniging: Stichting Oud Zoeterwoude
Auteur: Jan van Gent
Oorspronkelijke publicatie: Suetan nr 215, maart 2025

De andere kant van het verleden van Rijnland. Een schets van verbindingen met kolonialisme en slavernij.

Ramackers plaatst de slavernij in het bredere kader van kolonialisme. Daardoor komen niet alleen de WIC en 'de West' aan de orde, maar ook de VOC en 'de Oost', zoals ook in het Leidse (voor)onderzoek gebeurde. Dat de Leidse verbindingen veel sterker bleken dan menigeen dacht, is eigenlijk niet vreemd voor een stad die bestuurders leverde voor WIC en VOC. Maar er zijn ook verbindingen met Rijnland. Zo zijn enkele van de vroegste investeerders in de WIC te vinden in Koudekerk en Warmond, dragen plantages en forten namen als Katwijk en Noordwijk, is er een VOC-schip met de naam Keukenhof en is het buiten Berbice in Voorschoten vernoemd naar de plantagekolonie waar de eigenaren hun fortuin vergaarden. Interessant is ook dat ruim 13.000 Rijnlanders in VOC-dienst zijn gegaan. Weliswaar kwamen er 10.000 uit Leiden, maar de rest uit alle Rijnlandse plaatsen, met Katwijk (555), Alphen aan den Rijn (356) en Noordwijk (264) als belangrijkste. De koloniale wereld met haar slavernij was misschien helemaal niet zo ver weg. Ramackers eindigt met de Indonesische Onafhankelijkheidstrijd (spotlight op Leiden en Leiderdorp) en de (her)ontdekking in de Leidse UB van de 'Wij slaven van Suriname' van Anton de Kom. Het artikel is een verkenning, stipt veel dingen aan en stimuleert hopelijk tot verder onderzoek.

Vereniging: Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland
Auteur: Sjoerd Ramackers
Oorspronkelijke publicatie: www.rijnlandgeschiedenis.nl

Water, Wind en Wieken - De molenviergang van Aarlanderveen

Deze publicatie geeft een blik in het verleden van de molenviergang, die ruim twee eeuwen geleden ontstond. Behalve aandacht voor de molenviergang komt ook de geschiedenis van de polder zelf aan de orde waaraan de molenviergang immers zijn ontstaan te danken heeft. En uiteraard is er ook ruimte voor het vele werk van de veenlieden en turfarbeiders.

Vereniging: Derden
Auteur: Arjan van ‘t Riet
Oorspronkelijke publicatie: In 2012 uitgegeven door de Stichting Molenviergang Aarlanderveen t.g.v. het vijftigjarig jubileum.

'Een droevig noodlot'

Niet alleen door overstromingen, maar ook door turfwinning zijn eeuwen geleden grote stukken land en ook complete dorpen onder water verdwenen. Dit lot trof bijvoorbeeld het ambacht Schoot, gelegen tussen Ter Aar, Nieuwveen en Zevenhoven. Over het dorp zijn nauwelijks gegevens bekend; het werd op rekeningen van het bisdom Utrecht in 1427-28 vermeld als ‘ambacht Scoet’. Vanaf de 16e eeuw vond hier turfwinning plaats. Door continue afslag van land verdween het ambacht van lieverlee in het water. In het eerste kwart van de 18e eeuw waren er nog maar drie inwoners. Na droogmaking van de Grote Poel aan het eind van de 18e eeuw werden de landerijen verdeeld onder de aangrenzende ambachten.

Vereniging: Derden
Auteur: Arjan van ‘t Riet
Oorspronkelijke publicatie: Tijdschrift Holland, nr. 3 0 2004.

Verlaten en miserabele kinderen in leiden (1581-1593)

Tijdens onderzoek in het oudste Gerechtsdagboek van Leiden (1574–1587) stuitte Hans Endhoven op het opschrift ‘verlaten kinderen’. Dit leidde tot de ontdekking van meer dan zestig schrijnende gevallen van wezen zonder familie of middelen, vaak vluchtelingen. Jan van Hout, stadssecretaris, pleitte voor centralisatie van armenzorg, waarbij de overheid de verantwoordelijkheid droeg. Leiden werd zo toonaangevend in Holland. Ondanks oorlog en armoede wist het stadsbestuur snel en doeltreffend te handelen. Deze vondsten geven een uniek inkijkje in de praktijk van armenzorg en (wees)kinderopvang in een turbulente tijd. Verdere vergelijking met andere steden vraagt nader onderzoek.

Vereniging: Nederlandse Genealogische Vereniging, afdeling Rijnland en Kennemerland
Auteur: Hans Endhoven
Oorspronkelijke publicatie: Dit artikel is afkomstig uit het boek: Genealogieën en verhalen van Rijnlandse en Kennemerlandse voorouders.

De belevenissen van vier Leidse weesjongens

Vier jongemannen in de leeftijd van 21-24 jaar lopen op een goede dag weg uit het weeshuis aan de Hooglandsche Kerkgracht in Leiden en belanden op de Goudse kermis. Na van deze korte vrijheid genoten te hebben, beramen ze een plan om dienst te nemen bij de VOC om naar Oost-Indië te aan. Of zij de reis daadwerkelijk hebben kunnen ondernemen leest u in dit artikel.

Vereniging: Nederlandse Genealogische Vereniging, afdeling Rijnland en Kennemerland
Auteur: T.M. Prins-de Haan
Oorspronkelijke publicatie: Genealogische bijdragen Leiden en Omgeving, verschenen tussen 1986 en 1996.

Poldernamen

Polders hebben namen, soms afgeleid van molens, de ligging, of het aangrenzende water, maar ze kunnen ook een andere, heel bijzondere oorsprong hebben. In dit artikel wordt de herkomst van de naam van een aantal polders beschreven.

Vereniging: Hoogheemraadschap van Rijnland
Auteur: Karin Liefting

De koning van Schotland en het wapen van de gemeente Teylingen

De koning van Schotland, William the Lion, regeerde van 1165-1214. Hij voerde een rode leeuw in zijn wapen, blauw getongd en genageld, op een gouden veld. Onze eigen graaf Floris III trouwde Ada van Schotland, zijn zus, en was dus zijn zwager. Floris voerde hetzelfde wapen als William. Zij gingen samen op kruistocht en waren derhalve goed van andere kruisvaarders te onderscheiden. De gemeente Teylingen voert ditzelfde wapen, maar gebroken door een zilveren barensteel.

Vereniging: Sassenheim, Stichting Oud Sassenheim
Auteur: Aad van der Geest
Oorspronkelijke publicatie: De Aschpotter, 23e jaargang nr. 44 – mei 2019

Verhandeling over enkele minder bekende, verdwenen Sassemse molens.

Halverwege de 15e eeuw is er al sprake van een molenconsent in Sassenheim. Deze molen zal een poldermolen geweest zijn, maar in welke gedaante hij ooit geëxploiteerd is geworden weten we niet. Poldermolens waren ooit een onlosmakelijk onderdeel van het Hollandse landschap. Naast poldermolens is er ook al heel vroeg sprake van korenmolens, wat ook weer op landbouw duidt. De achterwaterloop van een poldermolen vertoont gelijkenis met een tunnel.

Vereniging: Sassenheim, Stichting Oud Sassenheim
Auteur: Aad van der Geest
Oorspronkelijke publicatie: De Aschpotter, 19e jaargang, nr.37 november2015

Waterbeheer en eendenkooien

Rijnland is een waterrijk gebied waar eendenkooien vanaf de late Middeleeuwen dienden om wilde eenden te vangen voor voedsel in de winter. In de zestiende en zeventiende eeuw ontstonden conflicten tussen kooikers en boeren over waterstanden. Kooikers wilden hoger water voor vogelvangst, terwijl boeren lage waterstanden verlangden. Midden zeventiende eeuw werd in de Behoudenskostpolder een verbetering van de waterbeheersing gerealiseerd. Daarom bouwden kooikereigenaren kleine molens om juist water in de kooiplassen te pompen. Het leidde wederom tot spanningen tussen boeren en kooikers. Dit artikel is een mooie aanvulling op de artikelen over eendenkooien die al op de site geplaatst zijn.

Vereniging: Hoogheemraadschap van Rijnland
Auteur: Karin Liefting
Oorspronkelijke publicatie: november 2024

Het landschap in Rijnland in de zeventiende eeuw.

Een schilderij van Jan van Goyen met daarop een landschap met boerenkar en een stompe toren op de achtergrond is de basis van dit artikel. Het accent ligt op het vervoer in Rijnland in de 17e eeuw over de weg, het water en het ijs. Boerenkarren, zeilschepen en - als het vroor - grote sleeën waren de belangrijkste vormen van transport van mensen, goederen en vee. Verre van comfortabel, maar mooi vastgelegd in werken als die van Jan van Goyen. Wateroverlast als gevolg van hevige stormen en overstromingen van het grote Haarlemmermeer lieten echter hun sporen na, vooral in de omgeving van Leimuiden.

Vereniging: Stichting Oud Leimuiden-Rijnsaterwoude
Auteur: Trix van Puffelen
Oorspronkelijke publicatie: Tijdinghen nummer 2, juni 2024.

Het ‘Heldenfriedhof’ bij het Groene Kerkje te Oegstgeest

Tijdens en na de oorlogsdagen van 10-14 mei 1940 ontstonden in de gemeenten rond het vliegveld Valkenburg militaire begraafplaatsen voor tijdens de slag om het vliegveld gesneuvelde Nederlandse en Duitse militairen. Eén daarvan was op het kerkhof bij het Groene Kerkje te Oegstgeest. Tijdens de bezettingsjaren werden op het voor Duitse militairen gereserveerde deel van deze begraafplaats, het ‘Heldenfriedhof’, 88 militairen begraven, afkomstig uit een gebied dat zich uitstrekte van Alphen aan de Rijn tot en met de zuidelijke Bollenstreek. Vanaf de Duitse graven op het ‘Heldenfriedhof’ leiden sporen naar episodes uit de Tweede Wereldoorlog in genoemde regio, en daarbuiten.

Vereniging: Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland
Auteur: Jaap Plokker
Oorspronkelijke publicatie: Rijnlandse Geschiedenis/Jaap Plokker, 2024

Rijnlandse Geschiedenis bestaat 10 jaar

Van oudsher kent Rijnland veel historische verbanden. Het gebied had al bestuurlijke betekenis, maar die nam in de dertiende eeuw toe door het ontstaan van het Hoogheemraadschap Rijnland. Leiden werd de bestuurszetel en ontwikkelde zich tot de hoofdplaats van Rijnland als centrum voor bestuur, recht en economie. Maar recente aandacht voor de historische samenhang in dit gebied bleef achter. De oprichting van Rijnlandse Geschiedenis tien jaar geleden bracht hier verandering in. Wat begon met zeven organisaties uit de regio is gegroeid tot een netwerk van vijftig organisaties. Een website vol artikelen en bijeenkomsten met regionale thema’s is het resultaat.

Vereniging: Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland
Auteur: José Niekus
Oorspronkelijke publicatie: ja